Zdravstveno stanje šuma u 2018. god.


Sušenje na cijelom području državnih šuma Unsko-sanskog kantona kojima gazduje ŠPD „Unsko sanske šume“ d.o.o. Bosanska Krupa traje od 2002.godine.

U početku su se sušila prvo stabla jele, a paralelno i smrče naročito na južnim ekspozicijama planine Grmeč, Podružnica „šumarija“ Bosanski Petrovac.

Bitno je istaći da je sušenje jele stalo 2006.godine, kao rezultat brzih i efikasnih mjera u prvom redu brze sječe i izvoza zaraženih stabala te dislokacije izrađenih sortimenata na staništu u Bosanskom Petrovcu.

Istovremeno je izvršena zaštita stovarišta postavljanjem barijerskih klopki okolo stovarišta te se roba nastojala što prije otpremiti.

U periodu od 2003 – 2008.godine sanitarnim sječama u prosjeku je posječeno godišnje 50.000m3 bruto mase.

U periodu 2009 – 2012.godina nastupilo je relativno zatišje dobrim dijelom jer se efikasnim i brzim sječama te izvozu posječene robe te pravovremenim postavljanjem feromonskim klopkama stanje na terenu saniralo i sječa sanitara se svela na prihvatljive količine.

Više faktora je nepovoljno utjecalo, a među ostalim i suša 2012 i 2013.godine, da je otpočeo novi val sušenja šuma. Sušila se uglavnom smrča.

U godinama kako slijedi posječeno je:

-        u 2014.godini 12.000 m3 sušika

-        u 2015 godini 16.000 m3 sušika

-        u 2016 godini 31.500 m3 sušika

-        u 2017.godini 23.500 m3 sušika

Sušenje se odvija kontinuirano tako da se dio doznačene mase prenosi u naredne godine.

Neposredni uzročnici sušenja su osmozubi smrčin potkornjak i mali šestozubi smrčin potkornjak grana.

Smanjena vitalnost stabla te ekstremne suše i toplo vrijeme izuzetno pogoduju razvoju ovih štetnih potkornjaka koji prema našim lokalnim pračenjima imaju dvije čiste i jednu sestrinsku generaciju te tako izuzetno brzo povećavaju svoju populaciju.

Godina 2017. bila je izuzetno sušna te uz dodatno obilan snijeg tokom protekle zime prouzrokovao je ogroman broj snjegoloma i izvala na cijelom području ŠPD-a.

Orkansko nevrijeme u decembru 2017.godine praćeno izuzetno jakim vjetrom prouzrokovalo je ogroman broj preloma i izvala koji su bili predmet doznake i izrade u 2018.godine.

U daljem tekstu donosimo stanje i problematiku po Podružnicama/pogonu gospodarenja koje je popraćeno u 2018.godini, a što se tiče problema ugroženosti i zaštite šuma.

 

  1.      Podružnica  „Šumarija“ Bihać

Ova Podružnica nema problematike što se tiče sušenja šuma prouzrokovanim pojavom potkornjaka.

Doznakom je tretirano ukupno 39 odjela te je ukupno u 2018.godini doznačeno 15.710 m3 bruto četinara i 2.643 m3, radi se o izvalama i prijelomima.

Ukupno je posječeno 3.564 m3 bruto mase četinara i 569 m3 lisičara bruto mase.

Ukupno je postavljeno 17 pozicija sa feromonskim klopkama. Korišteni su Pheroprax, Chalcoprax i Curwivit uglavnom kao kontrolne klopke sa vrlo neznatnim ulovima. Preostalu masu izvala i prijeloma treba što prije izvaditi i uspostaviti šumski red jer prijeti opasnost od pojave od potkornjaka. Ugovori sa izvođačima su potpisani i treba ih što prije realizirati.

 

  1.      Pogon gospodarenja Bosanska Krupa

Područje je 11.12. i 12.12.2017.godine zahvaćeno orkanskim nevremenom sa velikim brojem vjetro izvala. Doznakom je obuhvaćeno 112 odjela, a doznačeno je ukupno 25.171 m3 bruto četinara i 5.325 m3 bruto lisićara. Vjetro izvale trebeba što prije posjeći te uspostaviti šumski red. Ugovori sa izvođačima su potpisani i treba ih što prije realizirati jer postoji opasnost od pojave potkornjaka.

Ukupno je postavljeno 28 feromonski klopki, ulovi su vrlo neznatni ispod kritičnog praga.

Na dojavu osoblja Pogona izvršen je pregled sastojina (odjeli 49, 50 i 51 G.J. „Grmeč-Jasenica“) o stanju jasena (aktz broj 02/2-1882-2/18 od 25.07.2018.godine).

Konstatovano je sušenje i odumiranje stabla jasena promjera do 20cm u većem obimu odumiranje je izraženo u krošnjama u gornjoj trećini kod tanjih stabala te kod debljih stabala u donjem dijelu.

Isto tako primjećeni su nekrotizirani dijelovi kore koji se odvajaju od stabla bez sluznatih izlučevina na deblu.

Najvjerovatnije se radi o prisustvu patogene gljive Chalara fraxinea (Kowalski 2006.).

Naime odumiranje jasena običnog (Fraxinus excelsior L.) uzrokovanog gljivom C.fraxinea u posljednjih nekoliko godina zahvatilo je veliki broj evropskih zemalja.

Iz dosadašnjih iskustava drugih država nema pouzdanih informacija o načinu gospodarenja jasena u ugroženim sastojinama.

Preporučuje se sječa odumrlih ili jako oboljelih stabala.

Pojava je vrlo zabrinjavajuća obzirom na iskustvo susjednih zemalja te vrlo ozbiljno prijeti po stanje jasena i uopće njegovog opstanka.

 

  1.      Podružnica „Šumarija“ Bosanski Petrovac

Najintenzivnije sušenje odvija se već dugi niz godina na području Podružnice „Šumarija“ Bosanski Petrovac.

Uglavnom se radi o sušenju na površini od cca 2500 ha na području južnog Grmeča. Radi se uglavnom o čistim sastojinama smrče na mikroklimatskim uslovljenim mrazištima.

Štete su evidentne i značajne kako na gubitku kvaliteta drvne mase, a odražava se i na stabilnost eko sistema uopće.

Na tom se području provode praktično sve poznate praktične mjere te primjena nauke u borbi za zaustavljanje sušenja sastojina kroz sanacije osušene drvne mase, sječu osušenih i zaraženih stabala. Isto tako lovnim klopkama uz primjene feromona suzbija se i kontrolira brojnost populacije potkornjaka na tom području. Aktivnost se odvija uz saradnju sa Šumarskim fakultetom Sarajevo čiji stručnjaci iz domena zaštite šuma prisustvuju i vode edukacije terenskog osoblja te vrše nadzor poduzetih mijera od strane ŠPD-a.

Masovna pojava potkornjaka posljedica je ulančavanja različitih faktora, a svakako su najbitniji način gospodarenja, klimatske promjene te već narušeno zdravstveno stanje šuma.

Dosljedno provođenje propisanog načina gospodarenja za čiste sastojine smrče te valjana uspostava šumskog reda znatno će povećati odbrambene mehanizme sastojine koja će u određenom trenutku u nekoj mjeri moći amortizirati sve negativne utjecaje i smanjiti štete od potkornjaka.

Na tim principima moramo ustrajati, a faktori kao što je globalna promjena klime su izvan našeg opsega djelovanja.

Zvanični podaci govore da se pojava deset najtoplijih godina dešavala poslje 2000.godine.

Upravo povećanje temperature i produžavanje toplotnog perioda na jesenske mjesece omogućava pojave i do 3 generacije potkornjaka što povećava štete i otežava suzbijanje potkornjaka.

Da su provedene biotehničke mjere imale uspjeha pokazuju podaci gdje se posječna drvna masa sa 12.821 m3 u 2008.godini svele na 4.465 m3 u 2013.godini. od 2014.godine bilježi se znatno povećanje što kuluminira u 2018.godini gdje je ukupno doznačeno 43.982 m3 bruto mase četinara od čega je 26.301 m3 sušika.

Obzirom na zaostatke i neposječenu osušenu masu iz 2017 posječeno je 50.877 m3 bruto od čega 38.525 m3 sušika. Broj postavljenih klopki je 330 pozicija.

 

  1.      Podružnica „Šumarija“ Cazin

Na ovoj Podružnici problematika sušenja i propadanja šuma odnosi se na kulture koje su starosti 50-ak godina podignute uglavnom na terenima van svog proizvodnog areala.

Ugroženost se ogleda kroz pojavu za sada sušenje smrčevih kultura koje se za sada uspješno suzbija.

U 2018.godini ukupno je doznačeno 3.454 m3 bruto sanitara od čega je 2.433 preloma i izvala. Ukupno je postavljeno 122 feromonske klopke.

Kestenova osa šiškarica otkrivena je na području Podružnice „Šumarija“ Cazin 2014.godine te je prouzrokovala šteta na izbojku, listu, cvijetu i smanjenju uroda čak i do 70%.

Susjedna Republika Hrvatska suočila se sa istim problemom te je preko Šumarskog instituta Jastrebsko i „Hrvatskih šuma“ izvršen umjetni uzgoj Torymus sinensis jedinog prirodnog neprijatelja kestenove ose šiškarice.

Ispuštanjem tog parazitoida izvršeno je u graničnom području sa BiH tako da se on proširio i na područje kojim gospodari ŠPD USŠ.

Uzimanje uzoraka na području Podružnice „Šumarije“ Cazin izvršena su na 6 lokaliteta. Analiza šišaka ose šiškarice u Šumarskom institutu Jastrebarsko pokazala je da se parazitiranost kreće od 45% - 74%.

Iz toga zaključujemo da će štete od kestenove ose šiškarice biti sve manjeg obima.

 

  1.      Podružnica „Šumarija“ Ključ

Karakteristično za ovu godinu je pojava velikog broja preloma i izvala tako da je ukupno doznačeno 13.912 m3 bruto mase preloma. Ukupno je realizirano 3.802 m3 bruto mase. Ostatak neposječene mase reloma se treba se uraditi u proljeće 2019.godine  te maksimalno uspostaviti šumski red.

Ukupno je postavljeno 12 feromonski klopki uglavnom kontrolnih.

 

  1.      Podružnica „Šumarija“ Sanski Most

Karakteristika ove Podružnice je da se sušenje četinara javlja uglavnom pojedinačno. U 2018.godini ukupno je doznačeno 8.972 m3 bruto četinara, a realizirano 7.352 m3  bruto mase preloma i izvala. Ukupno je postavljeno 43 klopke za kontrolu populacije i suzbijanje potkornjaka.

U proljeće 2018.godine zabilježen je golobrst kulture bijelog bora starosti 35 godina u odjelu 9 odsjeka G.J. „Majdanske Planine“ na površini 27,00 ha.

Simptomi koji su primjećeni su između ostalog zeleni vršni izbojci i na potpuno obrštenim granama (pregled izvršen 08.06.2018.godine).

Radilo se o štetniku Acantholyda erytrocephala L. – borova osa predivica.

U vrijeme obilaska terena rojenje je već bilo završeno pa se nisu mogli uhvatiti imaga, ali prisustvo larvi i lutki u zemljištu te njihov način gnježđenja jasno su nazirali da se radi o pomenutom štetniku. Šteta se zbog golobrsta  iglica ogleda u smanjenju prirasta za tekuću godinu.

Obzirom da gusjenica završava svoj razvoj do pojave novog vršnog izboja stabla ostaju živa. Literatura navodi da je ovo vrlo rijedak štetnik i da ne pravi kardinalne štete na sastojinama bijelog bora tako da se sastojine uspiju oporaviti. Štetnik nestane nakon nekoliko godina suzbijen parazitskim osicama. Stoga će se na ovom  objektu stanje  pratiti i sljedećih nekoliko godina.

 

DOZNAČENI I REALIZOVANI SLUČAJNI UŽICI PO P/Š I P/G BOSANSKA KRUPA (ČETINARI, LIŠĆARI),BRUTO MASA M3, NETO MASA M3, SUŠIKE UKUPNO ZA ŠPD „UNSKO SANSKE ŠUME d.o.o. BOSANSKA KRUPA

 

P/Š,P/G

 

UKUPNO ODJELA

ČETINARI

LIŠĆARI

UKUPNO

NAPOMENA

BRUTO

NETO

BRUTO

NETO

BRUTO

NETO

BIHAĆ

39

15.710

12.417

2.643

2.269

18.353

14.686

IZVALA,PRELOM

 

 

 

 

 

0

0

SUŠIKA

UKUPNO

39

15.710

12.417

2.643

2.269

18.353

14.686

 

11

3.564

2.923

569

478

4.133

3.401

REALIZ. IZ.,PR.

 

 

0

 

0

 

0

0

REALIZ. SUŠ.

UKUPNO

11

11

2.923

2.923

478

2.934

3.401

UKUPNO REAL.

BOSANSKA KRUPA

103

23.518

17.978

5.325

4.503

28.843

22.481

IZVALA,PRELOM

9

1.653

1.247

 

 

1.653

1.247

SUŠIKA

UKUPNO

112

25.171

19.225

5.325

4.503

30.496

23.728

 

11

5.901

4.721

357

300

6.258

5.021

REALIZ. IZ.,PR.

2

404

323

 

 

404

323

REALIZ. SUŠ.

UKUPNO

13

6.305

5.044

357

300

6.662

5.344

UKUPNO REAL.

CAZIN

18

2.430

2.049

3

2

2.433

2.051

IZVALA,PRELOM

4

1.021

846

 

 

1.021

846

SUŠIKA

UKUPNO

22

3.451

2.895

3

2

3.454

2.897

 

18

2.430

2.049

3

2

2.433

2.051

REALIZ. IZ.,PR.

4

1.021

846

 

 

1.021

846

REALIZ. SUŠ.

UKUPNO

22

3.451

2.895

3

2

3.454

2.897

UKUPNO REAL.

BOSANSKI PETROVAC

30

17.030

13.599

651

559

17.681

14.158

IZVALA,PRELOM

38

26.299

20.079

2

1

26.301

20.080

SUŠIKA

UKUPNO

68

43.329

33.678

653

560

43.982

34.238

 

21

11.748

9.634

604

508

12.352

10.142

REALIZ. IZ.,PR.

32

38.525

30.820

 

0

38.525

30.820

REALIZ. SUŠ.

UKUPNO

53

50.273

40.454

604

508

50.877

40.962

UKUPNO REAL.

KLJUČ

25

13.645

11.072

267

225

13.912

11.297

IZVALA,PRELOM

 

 

 

 

 

0

0

SUŠIKA

UKUPNO

25

13.645

11.072

267

225

13.912

11.297

 

8

3.797

3.114

5

3

3.802

3.117

REALIZ. IZ.,PR.

 

0

 

 

 

0

0

REALIZ. SUŠ.

UKUPNO

8

3.797

3.114

5

3

3.802

3.117

UKUPNO REAL.

SANSKI MOST

22

8.091

6.172

881

747

8.972

6.919

IZVALA,PRELOM

 

 

 

 

 

0

0

SUŠIKA

UKUPNO

22

8.091

6.172

881

747

8.972

6.919

 

18

6.912

5.668

440

370

7.352

6.038

REALIZ. IZ.,PR.

 

 

 

 

 

0

0

REALIZ. SUŠ.

UKUPNO

18

6.912

5.668

440

370

7.352

6.038

UKUPNO REAL.

UKUPNO ŠPD "USŠ"

237

80.424

63.287

9.770

8.305

90.194

71.592

IZVALA,PRELOM

51

28.973

22.172

2

1

28.975

22.173

SUŠIKA

UKUPNO

288

109.397

85.459

9.772

8.306

119.169

93.765

 

87

34.352

28.109

1.978

1.661

36.330

29.770

REALIZ. IZ.,PR.

49

39.950

34.912

2.923

478

42.873

35.390

REALIZ. SUŠ.

UKUPNO

136

70.749

63.021

4.901

2.139

75.650

65.160

UKUPNO REAL.

 

 

PREGLED POSTAVLJENIH FEROMONSKIH KLOPKI

R/b

PODRUŽNICA/POGON

Broj pozicija

1

BIHAĆ

25

2

BOSANSKA KRUPA

28

3

CAZIN

123

4

BOSANSKI PETROVAC

330

5

KLJUČ

12

6

SANSKI MOST

43

UKUPNO:

561

 

PREGLED UTROŠENIH FEROMONSKIH PREPARATA U 2018.GODINI NA NIVOU ŠPD-a

R/b

VRSTA FEROMONA

KOLIČINA

1

Pheroprax

1236

2

Chalcoprax

306

3

Curwivit

57

4

Sexowit

4

5

Tripowit

40

6

Linoprax

20

UKUPNO:

1663

Obzirom da je borba na suzbijanju potkornjaka dugotrajan složen proces u sljedećem periodu  potrebno je striktno provoditi aktivnosti kako slijedi:

-        Obnoviti ugovor sa Šumarskim fakultetom Sarajevo za 2019.godinu.

-        Izvršavati pravovremenu doznaku sanitara po principima koji su projektantima poznati, a utvrđeni su na radionicama sa stručnjacima  Šumarskog fakulteta Sarajevo u toku 2018.godine.

-        Maksimalno ubrzati izradu izvedbenih projekata.

-        Kontrola radova sječe i izvoza prilikom izrade sanitara treba biti permanentna te zahtjevati striktno pridržavanje propisa koje propisuje Pravilnik o uspostavi i održavanju šumskog reda.

-        Vršiti efikasniju otpremu drvnih sortimenata četinara sa što kraćim zadržavanjem sortimenta na međustovarištima te i na stovarištu uspostaviti šumski red.

-        Maksimalno skratiti vrijeme provođenja oglašavanja radova na sječi i izvozu sanitara. Iz prakse je nažalost poznato da pojedine procedure traju predugo, a poznato je da se zaražena stabla moraju u roku dvije do tri sedmice maknuti iz šume i otpremiti jer se u protivnom sušenje povećava.

-        Tražiti od Federalnih i vlasti na kantonalnom nivou potporu u suzbijanju sušenja šuma te neophodnu pomoć kroz projekte ali i pronalaženje modaliteta bržeg odabira izvođača kao kroz na primjer proglašavanja elementarnih nepogoda bar na području Šumarije Bosanski Petrovac.

-        Medijski istupati sa argumentovanim objašnjenjima i upoznati širu javnost o srži problema te smanjiti mogućnost manipulacije i zloupotreba istog problema.

-        Rukovodstvo ŠPD-a prioritet mora dati sanaciji sušenja pred radovima redovne sječe, te na taj način maksimalno smanjiti sušenje šume, a koje se između ostalog i vrlo nepovoljno odražava i u materijalnom smislu kroz negativne financijske efekte za ŠPD pa tako i širu zajednicu.

Integralnoj zaštiti šuma dati veči značaj jer je činjenica da se susrećemo sa sve većim problemima kako sa štetnicima autohtonog porijekla tako i sa invazivnim vrstama, a što zahtjeva uže specijalizacije stručnog kadra te upravo taj stručni kadar jačati u Podružnicama/Pogonu gospodarenja kroz edukacije i slično.


Vazani članak:
Zdravstveno stanje šuma u 2017. god.
Zdravstveno stanje šuma u 2016. god.

Logo Unsko - sanske šume ŠPD "Unsko - sanske šume"
Radnička bb, 77240 Bos. Krupa
T: + 387 (0)37 476 901
F: + 387 (0)37 476 929
[email protected]
Cjenovnik






Rječnik šumarskih pojmova